ارتشبد حسين فردوست از چهرههاي برجسته عصر پهلوي است. او در 1296 متولد شد. از دوران كودكي به عنوان دانشآموز دبستان نظام وارد كلاس مخصوصي شد كه رضاشاه براي وليعهد خود محمدرضا پهلوي ترتيب داده بود. لذا فردوست، دوست صميمي و نزديكترين محرم اسرار وي گرديد. با عزيمت محمدرضا به سوئيس، فردوست جزء دوستان صميمي و مشاوران شاه گرديد، بدان حد كه شاه دركتاب «مأموريت براي وطنم» تنها كسي را كه به عنوان دوست خود معرفي كرد، فردوست بود:
«در آن موقع دوست صميمي من پسري بود به نام حسين فردوست كه پدرش ستوان ارتش بود. حسين در دوران تحصيل در سوئيس هم با من همدرس بود و بعد هم با درجة سرهنگي سمت استادي دانشكده افسري را عهدهداري ميكرد و فعلاً در گارد شاهنشاهي مشغول به انجام وظيفه است».1
در دوران سلطنت محمدرضا پهلوي، فردوست نه فقط صميميترين دوست او بود؛ تا بدان حد كه تنها فردي بود كه با «شاه» و «ملكه» بر سر يك ميز غذا ميخورد، بلكه محرم اسرار محمدرضا و رابط او در مخفيانهترين ارتباطها بود.
«آژانس مركزي اطلاعات» امريكا (سيا) در كتاب محرمانه «نخبگان و توزيع قدرت در ايران» (فوريه 1976) نام فردوست را در رأس «محفل خصوصي شاه» ذكر ميكند و در رابطه با او چنين مينويسد:
«... رابطه شاه با مقامات نظامي و امنيتي از طريق يكي از دوستان ديرين به نام سرلشكر فردوست برقرار ميگردد. او يكي از كساني است كه براي تحصيل همراه محمدرضا شاه در مدرسه مقدماتي مخصوص انتخاب شده بود. حسين فردوست همراه شاه به مدرسه لُه روزه در سوئيس و مدرسه نظام رفت، بجز يك دوران كوتاه، وي هميشه عهدهدار موقعيتهاي مهم بوده و با وجود اينكه ارتقاء درجات نظامي وي مسير عادي داشتند ولي از نفوذ و اقتدار بسياري برخوردار بوده است. محمدرضا احتمالاً از او از سالهاي 1941 به اين سو به عنوان رابط خود با سفارت آلمان استفاده ميكرده است. فردوست از مدتها قبل رئيس دفتر اطلاعات ويژة شاه بوده و همزمان معاونت ساواك را نيز بر عهده داشته و در حال حاضر رئيس دفتر بازرسي شاه است و به عنوان ناظر بر عمليات دولت عمل ميكند. او دراجراي وظايف خود بسيار آرام و دقيق است. فردوست بسيار ثروتمند بوده و به صداقت و امانت مشهور است...» 2
و در گزارش «خيلي محرمانه» ديگر چنين آمده است:
«ژنرال حسين فردوست ... به عنوان رئيس دفتر اطلاعات ويژة دربار و رئيس بازرسي شاهنشاهي، امروز كار «چشمها و گوشهاي شاه» را انجام ميدهد... گزارشات بيوگرافيك سفارت، وي را فردي «مؤثر و لايق، و كاملاً وفادار و مورد اعتماد شاه و مردي مصمم و داراي طرز فكري سازمان يافته» توصيف مينمايد. 3
فردوست از سال 1338 سرپرست دفتر اطلاعات ويژه شاه بوده و در مورد فعاليت مقامات عاليرتبه مملكت از جمله اعضاء خاندان سلطنتي به شاه گزارش ميداد. او بر تهيه گزارشات روزانه به شاه در مورد رويدادهاي مهم، برداشت از منابع كابينه و دفاتر دولت در داخل و خارج نظارت داشت و از سال 1341 تا 1352 به عنوان قائممقام ساواك و از 20 فروردين 1352 به عنوان رئيس دفتر ويژه شاه عمل ميكرد. در سال 1354 فردوست به رياست سازمان بازرسي شاهنشاهي منصوب شد كه بر مخارج دولتي نظارت كرده و فساد را زير نظر ميگرفت. بعدها نيز به عضويت شوراي عالي مبارزه با فساد درآمد. نفوذ او درساواك و مسئوليتش در اداره اطلاعاتي ويژه شاه سبب شد كه وي رابط شخصي شاه با سيستم اطلاعاتي كشور حتي آژانس مركزي اطلاعات امريكا (سيا) شود. بعضي از نويسندگان، وي را «مغز» و «حافظة» شاه دانسته و تصميمات محمدرضا را عصارة مشورت با فردوست دانستهاند. پس از سقوط شاه، فردوست دستگير شد و به دنبال يك بازجويي مفصل، بيش از 1500 صفحه خاطرات نگاشت و پرده از اسرار حكومت شاه و ارتباطهاي آن با انگليس و امريكا برداشت. اين خاطرات در بين سالهاي 1363 تا 1366 نوشته شده كه بخش قابل توجهي از آن تحت عنوان «ظهور و سقوط سلطنت پهلوي» در دو جلد منتشر شده و امروزه جزء منابع تاريخ عصر پهلوي است.
فردوست در 28 ارديبهشت 1366 بر اثر سكته درگذشت.
پانوشتها:
1ـ محمدرضا پهلوي، مأموريت براي وطنم، ص 86ـ 87. به نقل از ظهور و سقوط سلطنت پهلوي، مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي سياسي، ج 1، ص 17.
2ـ دانشجويان مسلمان پيرو خط امام، مجموعه اسناد لانه جاسوسي امريكا، جلد 1، ص 51ـ 52.
3ـ همان،صص 175ـ 176.موسسه مطالعات و پژوهشهاي سياسي
|
